Urlop rodzicielski dla ojca – 9 tygodni, co warto wiedzieć?

Ojcu zatrudnionemu na umowę o pracę przysługuje 9 tygodni urlopu rodzicielskiego, których nie może przekazać matce dziecka. Jeśli nie wykorzysta ich w ustawowym terminie, uprawnienie przepada. Za ten okres otrzymuje zasiłek macierzyński w wysokości 70% podstawy wymiaru, a wniosek powinien złożyć co najmniej 21 dni przed rozpoczęciem urlopu.

Jak działa 9 tygodni urlopu rodzicielskiego dla ojca?

Nieprzenoszalne 9 tygodni jest częścią wspólnej puli urlopu rodzicielskiego. Przy urodzeniu jednego dziecka rodzicom przysługuje łącznie 41 tygodni, a przy porodzie mnogim – 43 tygodnie. Nie oznacza to, że każdy rodzic otrzymuje osobno pełną pulę.

Z łącznego wymiaru każde z rodziców ma jednak wyłączne prawo do 9 tygodni. Pozostałą część rodzice mogą podzielić między siebie. W standardowej sytuacji przy jednym dziecku wygląda to następująco:

• 9 tygodni dla matki – ta część nie może zostać przekazana ojcu.
• 9 tygodni dla ojca – ojciec decyduje, czy chce z nich skorzystać.
• 23 tygodnie wspólnej puli – rodzice mogą podzielić je według własnych ustaleń.

Ojciec może rozpocząć urlop także wtedy, gdy matka nadal korzysta z urlopu macierzyńskiego albo rodzicielskiego. Jego uprawnienie nie zależy od tego, czy matka pracuje, jest bezrobotna, studiuje lub podlega ubezpieczeniu chorobowemu. Urlop rodzicielski można wykorzystać jednorazowo albo maksymalnie w 5 częściach, najpóźniej do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 lat.

Niewykorzystane 9 tygodni nie przechodzi na matkę i nie jest zamieniane na ekwiwalent pieniężny.

Urlop rodzicielski a urlop ojcowski – czym się różnią?

Te dwa uprawnienia są niezależne. Ojciec może skorzystać zarówno z 9 tygodni urlopu rodzicielskiego, jak i z urlopu ojcowskiego. Różnią się jednak wymiarem, wysokością świadczenia i terminem wykorzystania.

Urlop ojcowski jest więc krótszym, odrębnym uprawnieniem. Wykorzystanie go nie pomniejsza prawa do 9 tygodni urlopu rodzicielskiego.

Ile wynosi zasiłek za 9 tygodni?

Za nieprzenoszalną część urlopu rodzicielskiego ojcu przysługuje zasiłek macierzyński w wysokości 70% podstawy wymiaru. Nie jest to automatycznie 70% wynagrodzenia netto. Podstawa świadczenia jest ustalana według zasad dotyczących ubezpieczenia chorobowego.

Stawka 70% dotyczy ojca niezależnie od tego, jaki wariant zasiłku wybrała matka. Nawet gdy matka złożyła wniosek o uśredniony zasiłek w wysokości 81,5% za okres urlopu macierzyńskiego i objętą nim część urlopu rodzicielskiego, za wyłączne 9 tygodni ojca nadal przysługuje 70% podstawy wymiaru.

Świadczenie wypłaca ZUS albo pracodawca, jeśli jest płatnikiem zasiłków. W czasie urlopu ojciec nie otrzymuje wynagrodzenia za pracę za okres nieobecności, lecz właśnie zasiłek macierzyński.

Jak złożyć wniosek o urlop rodzicielski?

Wniosek składa się pracodawcy w formie papierowej albo elektronicznej. Trzeba zrobić to co najmniej 21 dni przed planowanym rozpoczęciem urlopu. Można przekazać dokument bezpośrednio pracodawcy lub do działu kadr.

Prawidłowo złożony wniosek o sam urlop rodzicielski jest dla pracodawcy wiążący. Oznacza to, że pracodawca nie może odmówić urlopu tylko z powodu braków kadrowych lub niedogodnego terminu. Inne zasady dotyczą wniosku o jednoczesne wykonywanie pracy na część etatu.

Przed wysłaniem dokumentu sprawdź następujące elementy:

• planowany okres urlopu i liczbę tygodni,
• informację o wcześniejszym wykorzystaniu urlopu rodzicielskiego przez oboje rodziców,
• liczbę wykorzystanych części urlopu albo wcześniejszych wniosków,
• wymagane załączniki, jeśli nie znajdują się już w dokumentacji pracowniczej.

Wniosek powinien wskazywać dane pracownika, okres urlopu oraz informacje potrzebne do ustalenia, jaka część wspólnej puli została już wykorzystana. Jeżeli dokumenty dotyczące dziecka są już w aktach osobowych, zwykle nie trzeba przekazywać ich ponownie.

Łączenie urlopu z pracą

Ojciec może łączyć urlop rodzicielski z pracą u pracodawcy, który udziela urlopu, w wymiarze nie większym niż połowa pełnego etatu. Wtedy urlop obejmuje pozostałą część etatu, a jego wymiar wydłuża się proporcjonalnie. Zasiłek jest odpowiednio niższy, ponieważ pracownik otrzymuje także wynagrodzenie za wykonywaną pracę.

Wniosek o połączenie urlopu z pracą również składa się co najmniej 21 dni wcześniej. Pracodawca może odmówić takiego rozwiązania, jeśli nie pozwala na to organizacja pracy lub rodzaj obowiązków. W takim przypadku powinien przekazać pracownikowi przyczynę odmowy w formie papierowej lub elektronicznej w ciągu 7 dni.

Na co uważać przy planowaniu urlopu?

Największym ryzykiem jest odłożenie decyzji do końca okresu, w którym można wykorzystać urlop. Prawo do 9 tygodni nie jest obowiązkiem, ale po upływie ustawowego terminu niewykorzystana część przepada. Matka dziecka nie może jej przejąć, nawet jeśli sama ma jeszcze potrzebę korzystania z wolnego.

Warto też odróżnić termin wykorzystania urlopu od terminu złożenia wniosku. Urlop można zaplanować wiele miesięcy wcześniej, ale dokument musi trafić do pracodawcy nie później niż 21 dni przed jego rozpoczęciem. Złożenie wniosku po tym terminie może oznaczać, że pracodawca nie będzie zobowiązany do rozpoczęcia urlopu w wybranym przez pracownika dniu.

Najważniejsze zasady w skrócie

9 tygodni urlopu rodzicielskiego to indywidualne prawo ojca zatrudnionego na umowę o pracę. Nie można przekazać go matce, za ten okres przysługuje zasiłek w wysokości 70% podstawy wymiaru, a wniosek należy złożyć co najmniej 21 dni przed rozpoczęciem urlopu. Jeśli ojciec nie wykorzysta tej części do końca ustawowego terminu, urlop przepada.

Artykuł ma charakter informacyjny i przedstawia zasady wynikające z przepisów prawa pracy oraz ubezpieczeń społecznych. W indywidualnej sprawie wymagającej interpretacji dokumentów warto skonsultować się z działem kadr, ZUS lub specjalistą prawa pracy.