Świadczenie rodzicielskie – dla kogo i ile wynosi?

Nie należy mylić go z programem „Mama 4+”. Świadczenie rodzicielskie jest wsparciem dla rodziców i opiekunów dzieci, natomiast „Mama 4+” to rodzicielskie świadczenie uzupełniające dla osób w wieku emerytalnym, które wychowały co najmniej czworo dzieci.

Kto może otrzymać świadczenie rodzicielskie?

Z kosiniakowego mogą korzystać między innymi osoby bezrobotne, studenci oraz osoby pracujące na podstawie umowy o dzieło lub innych umów cywilnoprawnych, jeżeli z tego tytułu nie pobierają zasiłku macierzyńskiego. Sam status zawodowy nie przesądza jednak o prawie do świadczenia. Najważniejsze jest sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem i brak prawa do świadczenia macierzyńskiego.

Świadczenie może przysługiwać następującym osobom:

• Matce albo ojcu dziecka – przy czym ojciec może otrzymać świadczenie między innymi po śmierci matki, po porzuceniu przez nią dziecka albo po skróceniu przez nią okresu pobierania świadczenia po wykorzystaniu co najmniej 14 tygodni od porodu.
• Opiekunowi faktycznemu dziecka – jeżeli wystąpił do sądu rodzinnego o jego przysposobienie, a dziecko nie ukończyło 14 lat.
• Rodzinie zastępczej – z wyjątkiem rodziny zastępczej zawodowej, gdy dziecko nie ukończyło 7 lat, a w przypadku odroczenia obowiązku szkolnego nie ukończyło 10 lat.
• Osobie, która przysposobiła dziecko – jeżeli dziecko nie ukończyło 14 lat.

Przy ustalaniu prawa do świadczenia nie bada się dochodu rodziny. Kwota 1000 zł jest kwotą netto, ponieważ świadczenie rodzicielskie nie podlega opodatkowaniu ani innym obciążeniom. Za niepełny miesiąc wypłata jest obliczana proporcjonalnie do liczby dni, za które świadczenie przysługuje.

Jak długo wypłacane jest świadczenie?

Okres pobierania zależy od liczby dzieci urodzonych podczas jednego porodu. Te same okresy stosuje się odpowiednio przy przysposobieniu dzieci lub objęciu ich opieką:

Wydłużenie po hospitalizacji dziecka

19 marca 2025 r. weszły w życie przepisy ustawy z 6 grudnia 2024 r., które wprowadziły dodatkowy uzupełniający urlop macierzyński. Zmiany objęły także świadczenie rodzicielskie. W określonych przypadkach jego okres może zostać wydłużony o czas związany z hospitalizacją noworodka.

Wydłużenie może wynieść do 15 tygodni w przypadku dzieci urodzonych przed ukończeniem 28. tygodnia ciąży albo dzieci o masie urodzeniowej nie większej niż 1000 g. Do 8 tygodni wydłużenia przewidziano w części przypadków dzieci urodzonych po 28. tygodniu ciąży, z masą urodzeniową powyżej 1000 g, a także dzieci urodzonych po 37. tygodniu ciąży, jeżeli spełnione są ustawowe warunki dotyczące pobytu w szpitalu.

Wydłużenie nie następuje automatycznie. Wymaga złożenia wniosku oraz zaświadczenia ze szpitala wskazującego okres hospitalizacji i dane potrzebne do oceny uprawnienia.

Jak złożyć wniosek?

Wniosek składa się w gminie lub mieście właściwym do wypłaty świadczeń rodzinnych. Można zrobić to elektronicznie albo w formie papierowej:

1. Przygotuj wniosek o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego i wymagane dokumenty.
2. Złóż dokumenty elektronicznie przez platformę Emp@tia, osobiście w GOPS lub MOPS albo wyślij pocztą.
3. Jeżeli ubiegasz się o wydłużenie z powodu hospitalizacji, dołącz zaświadczenie ze szpitala.

Wniosek najlepiej złożyć w ciągu 3 miesięcy od urodzenia dziecka. Przy przysposobieniu lub objęciu dziecka opieką termin liczy się odpowiednio od tych zdarzeń. Zachowanie terminu pozwala ustalić prawo do świadczenia od miesiąca urodzenia, przysposobienia albo objęcia dziecka opieką. Złożenie wniosku później może oznaczać przyznanie świadczenia dopiero od miesiąca jego złożenia.

Kiedy świadczenie rodzicielskie nie przysługuje?

Przed złożeniem wniosku trzeba sprawdzić, czy nie zachodzi jedna z ustawowych przeszkód:

• co najmniej jeden z rodziców, opiekun faktyczny albo rodzina zastępcza pobiera zasiłek macierzyński lub uposażenie za okres urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego albo urlopu rodzicielskiego;
• dziecko zostało umieszczone w pieczy zastępczej, gdy wniosek składa rodzic albo osoba, która przysposobiła dziecko;
• wnioskodawca nie sprawuje osobistej opieki nad dzieckiem albo zaprzestał jej sprawowania, na przykład z powodu pracy uniemożliwiającej opiekę;
• na to samo dziecko ustalono już prawo do świadczenia rodzicielskiego albo innego świadczenia wykluczającego równoczesną wypłatę;
• za granicą przysługuje świadczenie o podobnym charakterze, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub umowa międzynarodowa stanowią inaczej.

Najważniejsza zasada jest prosta: kosiniakowe wynosi 1000 zł netto miesięcznie, nie zależy od dochodu, ale przysługuje tylko wtedy, gdy osoba uprawniona nie pobiera zasiłku macierzyńskiego.