Urlop rodzicielski wynosi co do zasady 41 tygodni po urodzeniu jednego dziecka albo 43 tygodnie przy porodzie mnogim. Jest to łączna pula dla obojga rodziców. Każdemu z nich przysługuje także indywidualne 9 tygodni, których nie można przekazać drugiemu rodzicowi. Za urlop rodzicielski przysługuje zasiłek macierzyński, zwykle w wysokości 70% podstawy wymiaru albo 81,5% po złożeniu odpowiedniego wniosku w ciągu 21 dni po porodzie. Nieprzenoszalne 9 tygodni zawsze jest płatne w wysokości 70%.
Ile trwa urlop rodzicielski?
Urlop rodzicielski jest uprawnieniem pracowniczym służącym osobistej opiece nad dzieckiem. Wynika z Kodeksu pracy i przysługuje pracownikom, czyli osobom zatrudnionym między innymi na podstawie umowy o pracę. Skorzystanie z niego jest dobrowolne.
Urlop przysługuje łącznie obojgu rodzicom. Mogą podzielić go między siebie, korzystać z niego kolejno albo jednocześnie. Jeżeli oboje rodzice są na urlopie w tym samym czasie, każdy wykorzystany tydzień pomniejsza wspólną pulę.
| Sytuacja | Łączny wymiar | Limit dla jednego rodzica |
|---|---|---|
| Urodzenie jednego dziecka przy jednym porodzie | 41 tygodni | 32 tygodnie |
| Poród mnogi | 43 tygodnie | 34 tygodnie |
| Jedno dziecko z zaświadczeniem „Za życiem” | 65 tygodni | 56 tygodni |
| Poród mnogi i zaświadczenie „Za życiem” | 67 tygodni | 58 tygodni |
Wyższy wymiar, przewidziany w ustawie o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin „Za życiem”, dotyczy dziecka posiadającego zaświadczenie potwierdzające ciężkie i nieodwracalne upośledzenie albo nieuleczalną chorobę zagrażającą życiu, powstałe w okresie prenatalnym lub podczas porodu.
Urlop można wykorzystać jednorazowo albo maksymalnie w pięciu częściach. Nie musi rozpoczynać się bezpośrednio po urlopie macierzyńskim, ale co do zasady należy go zakończyć do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 lat.
Na czym polega 9 tygodni nieprzenoszalnego urlopu?
Każdy z rodziców ma wyłączne prawo do 9 tygodni urlopu rodzicielskiego. Nie jest to dodatkowe 9 tygodni ponad ogólny limit 41, 43, 65 albo 67 tygodni. Ta część mieści się w łącznej puli, ale pozostaje przypisana do konkretnego rodzica.
Przy urodzeniu jednego dziecka z 41 tygodni jeden rodzic może wykorzystać najwyżej 32 tygodnie. Pozostałe 9 tygodni jest zarezerwowane dla drugiego rodzica. Jeżeli uprawniony rodzic nie złoży wniosku i nie wykorzysta swojej części, urlop przepada. Drugi rodzic nie może jej przejąć.
Nieprzenoszalne 9 tygodni nie jest obowiązkowe. Rodzic może z niego skorzystać, ale nie musi. Prawo ojca do urlopu rodzicielskiego jest niezależne od tego, czy matka dziecka pracuje lub podlega ubezpieczeniu chorobowemu. Urlop rodzicielski nie jest też tym samym co urlop ojcowski. Są to dwa odrębne uprawnienia.
Ile wynosi zasiłek macierzyński za urlop rodzicielski?
Za okres urlopu rodzicielskiego pracownik otrzymuje zasiłek macierzyński, a nie wynagrodzenie za pracę. Wysokość świadczenia zależy przede wszystkim od wybranego wariantu oraz terminu złożenia wniosku.
| Wariant | Wysokość zasiłku | Warunki |
|---|---|---|
| Zasada ogólna za urlop rodzicielski | 70% podstawy wymiaru | Brak wniosku o uśrednioną wypłatę albo zakres nieobjęty takim wnioskiem |
| Urlop macierzyński i rodzicielski w wariancie uśrednionym | 81,5% podstawy wymiaru | Wniosek złożony nie później niż 21 dni po porodzie |
| Nieprzenoszalne 9 tygodni drugiego rodzica | 70% podstawy wymiaru | Ta część zawsze pozostaje wyłączona z wariantu 81,5% |
Wniosek o wypłatę 81,5% składa ubezpieczona matka. Dotyczy on zasiłku za okres urlopu macierzyńskiego oraz przysługującej jej części urlopu rodzicielskiego. Trzeba go złożyć w ciągu 21 dni po porodzie. Nie oznacza to, że urlop rodzicielski musi rozpocząć się bezpośrednio po macierzyńskim.
Jeżeli drugi rodzic korzysta ze swojej 9-tygodniowej części, za ten okres zasiłek wynosi zawsze 70% podstawy wymiaru. Wysokość podstawy zależy od zasad ubezpieczenia i indywidualnej sytuacji ubezpieczonego, dlatego podane procenty nie oznaczają konkretnej kwoty wypłaty.
Jak złożyć wniosek o urlop rodzicielski?
Trzeba rozdzielić dwie formalności. Wniosek o urlop składa się co najmniej 21 dni przed planowanym rozpoczęciem urlopu, natomiast wniosek o zasiłek w wysokości 81,5% składa się co do zasady w ciągu 21 dni po porodzie. Są to różne wnioski i obowiązują je inne terminy.
Procedura wygląda następująco:
- Ustal podział urlopu – sprawdź, jaka część pozostaje do wykorzystania i uwzględnij indywidualne 9 tygodni każdego rodzica.
- Wybierz okres urlopu – urlop może być jednorazowy albo podzielony na maksymalnie pięć części.
- Złóż wniosek pracodawcy – zrób to w formie papierowej albo elektronicznej, nie później niż 21 dni przed rozpoczęciem urlopu.
- Dołącz wymagane dokumenty – przekaż dokumenty dotyczące dziecka i oświadczenie o korzystaniu z uprawnień przez drugiego rodzica.
- Złóż odrębny wniosek zasiłkowy – jeśli chcesz skorzystać z wariantu 81,5%, dopilnuj terminu 21 dni po porodzie.
Wniosek o urlop powinien wskazywać między innymi dane pracownika, okres planowanego urlopu, informacje o wcześniej wykorzystanym urlopie rodzicielskim lub zasiłku za odpowiadający mu okres oraz liczbę wykorzystanych części.
Do dokumentacji mogą należeć:
- odpis skrócony aktu urodzenia dziecka albo jego kopia,
- zagraniczny dokument potwierdzający urodzenie dziecka, jeżeli urodziło się poza Polską,
- oświadczenie dotyczące korzystania z urlopu lub zasiłku przez drugiego rodzica,
- kopia zaświadczenia „Za życiem”, jeżeli rodzic ubiega się o podwyższony wymiar urlopu.
Jeżeli dokumenty znajdują się już w aktach osobowych, pracodawca może nie wymagać ich ponownego składania. Kompletny wniosek złożony w ustawowym terminie jest dla pracodawcy wiążący. Trudności kadrowe lub organizacyjne nie uzasadniają odmowy udzielenia samego urlopu.
Czy można łączyć urlop rodzicielski z pracą?
Tak. Pracownik może łączyć urlop rodzicielski z pracą u pracodawcy udzielającego tego urlopu, ale praca nie może przekraczać połowy pełnego wymiaru czasu pracy. Przy pracy na pół etatu urlop jest udzielany w pozostałej części etatu.
Wniosek o łączenie urlopu z pracą składa się w formie papierowej albo elektronicznej co najmniej 21 dni przed rozpoczęciem pracy. Urlop wydłuża się proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy i okresu, w którym praca jest wykonywana. Nie wydłuża się automatycznie do maksymalnego limitu.
Górne granice połączenia urlopu z pracą wynoszą:
- 82 tygodnie przy urodzeniu jednego dziecka,
- 86 tygodni przy porodzie mnogim,
- 130 tygodni przy jednym dziecku z zaświadczeniem „Za życiem”,
- 134 tygodnie przy porodzie mnogim i zaświadczeniu „Za życiem”.
Pracodawca może odmówić łączenia urlopu z pracą, jeżeli nie pozwala na to organizacja pracy albo rodzaj wykonywanej pracy. Nie może jednak odmówić samego urlopu rodzicielskiego z powodu braków kadrowych. O przyczynie odmowy połączenia urlopu z pracą powinien poinformować pracownika w formie papierowej albo elektronicznej.
Podczas łączenia urlopu z pracą zasiłek macierzyński jest odpowiednio zmniejszany. Pracownik może zrezygnować z urlopu w każdym czasie, ale wcześniejszy powrót do pracy wymaga zgody pracodawcy.
Co dzieje się po zakończeniu urlopu?
Po zakończeniu urlopu rodzicielskiego pracodawca powinien dopuścić pracownika do pracy na dotychczasowym stanowisku. Jeżeli nie jest to możliwe, musi zaproponować stanowisko równorzędne, na warunkach nie mniej korzystnych niż te, które obowiązywałyby, gdyby pracownik nie korzystał z urlopu.
Urlop rodzicielski jest dobrowolny, ale pracownik korzystający z tego uprawnienia podlega ochronie przewidzianej w Kodeksie pracy. Ochrona obejmuje między innymi okres od złożenia wniosku w ustawowym okresie ochronnym do zakończenia urlopu, z wyjątkami określonymi w przepisach, takimi jak upadłość lub likwidacja pracodawcy.
Najważniejsze jest pilnowanie dwóch terminów: 21 dni przed rozpoczęciem urlopu na wniosek urlopowy oraz 21 dni po porodzie na wniosek o wariant zasiłku 81,5%. Wspólny limit urlopu trzeba podzielić z uwzględnieniem 9 tygodni przypisanych indywidualnie każdemu rodzicowi.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi indywidualnej porady prawnej. W przypadku nietypowego podziału urlopu, łączenia urlopu z pracą lub wątpliwości dotyczących zasiłku warto skonsultować dokumenty z pracodawcą, ZUS albo specjalistą prawa pracy.
