To, jak sprawdzić, czy ktoś ma długi, zależy od tego, kogo weryfikujesz. Firmę można analizować w publicznych rejestrach, natomiast zadłużenie osoby prywatnej jest chronione i nie sprawdzisz go legalnie bez jej zgody. W przypadku osoby zmarłej bezpieczna weryfikacja odbywa się w ramach postępowania spadkowego, między innymi przez spis inwentarza.
Jak legalnie sprawdzić firmę?
Weryfikacja kontrahenta przed podpisaniem umowy jest częścią należytej staranności. Nie daje gwarancji, że przedsiębiorca zapłaci każdą fakturę, ale pozwala wykryć podstawowe sygnały ryzyka, potwierdzić dane firmy i ograniczyć niebezpieczeństwo transakcji z podmiotem niewypłacalnym albo nieistniejącym.
Zakres sprawdzenia zależy od formy działalności. Jednoosobową firmę oraz wspólników spółki cywilnej znajdziesz przede wszystkim w CEIDG, czyli Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej. Rejestr pokazuje między innymi status działalności, datę jej rozpoczęcia, zawieszenie lub wznowienie, dane identyfikacyjne oraz niektóre informacje o postępowaniach upadłościowych i restrukturyzacyjnych.
Spółki prawa handlowego sprawdza się w KRS, czyli Krajowym Rejestrze Sądowym. Zwróć uwagę na sposób reprezentacji, osoby uprawnione do podpisania umowy, historię wpisów, likwidację oraz informacje o postępowaniach upadłościowych i restrukturyzacyjnych. Przy spółce cywilnej trzeba pamiętać, że nie jest ona wpisywana do KRS jako odrębna spółka. W praktyce należy sprawdzić jej wspólników, a w razie potrzeby także dane w rejestrze REGON.
Krajowy Rejestr Zadłużonych (KRZ) jest jawnym rejestrem prowadzonym przez Ministra Sprawiedliwości. Ujawnia informacje między innymi o postępowaniach restrukturyzacyjnych, upadłościowych i o zakazie prowadzenia działalności. Może także zawierać dane o bezskutecznie zakończonej egzekucji oraz o określonych zaległościach alimentacyjnych. Brak wpisu w KRZ nie oznacza jednak, że firma nie ma żadnych długów. Rejestr nie jest pełną bazą wszystkich zobowiązań.
Przy weryfikacji przedsiębiorcy sprawdź przede wszystkim następujące źródła:
- CEIDG – status jednoosobowej działalności, dane przedsiębiorcy, zawieszenie oraz informacje o wybranych postępowaniach.
- KRS – forma prawna spółki, reprezentacja, historia wpisów, likwidacja i postępowania sądowe.
- KRZ – informacje o upadłości, restrukturyzacji, bezskutecznej egzekucji i niektórych zaległościach ujawnianych na podstawie ustawy.
- Biała lista podatników VAT – status podatnika oraz rachunek bankowy zgłoszony do wykazu.
- Rejestry BIG – informacje gospodarcze o zaległych zobowiązaniach, dostępne na zasadach określonych przez dane biuro i zwykle za opłatą.
Biała lista ma znaczenie szczególnie przy płatnościach przekraczających 15 tys. zł. Zachowaj potwierdzenie sprawdzenia rachunku z dnia zlecenia przelewu. Przy większej transakcji możesz też skorzystać z raportu biura informacji gospodarczej albo wywiadowni gospodarczej. Takie raporty są płatne, lecz zwykle obejmują szersze dane niż rejestry publiczne.
Czy można sprawdzić długi osoby prywatnej?
Osoba prywatna nie może dowolnie sprawdzić zadłużenia sąsiada, znajomego, członka rodziny czy przyszłego kontrahenta będącego konsumentem. Informacje o kredytach i zaległych płatnościach są danymi osobowymi, a dostęp do nich ograniczają przepisy o ochronie danych, w tym RODO.
Raport z BIK lub BIG może uzyskać przede wszystkim sama zainteresowana osoba. Może też dobrowolnie udostępnić go komuś innemu albo wyrazić zgodę na weryfikację, gdy wymaga tego legalna relacja gospodarcza. Przedsiębiorca sprawdzający konsumenta musi mieć podstawę prawną i korzystać z procedury właściwej dla danego biura informacji gospodarczej.
Nie próbuj zdobywać cudzego raportu przez podszywanie się, wykorzystanie cudzego numeru PESEL ani dostęp do konta innej osoby. Takie działania mogą naruszać prywatność i prowadzić do odpowiedzialności prawnej. Samo znalezienie czyjegoś nazwiska w internecie nie jest wiarygodnym dowodem zadłużenia.
Jak sprawdzić długi osoby zmarłej?
Śmierć dłużnika nie powoduje automatycznego wygaśnięcia jego zobowiązań. Długi mogą wejść do spadku, dlatego spadkobierca powinien działać szybko. Oświadczenie o przyjęciu albo odrzuceniu spadku składa się w terminie 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o swoim powołaniu.
Przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza ogranicza odpowiedzialność za długi do wartości stanu czynnego spadku, czyli wartości odziedziczonych aktywów ustalonej w wykazie albo spisie inwentarza. Odrzucenie spadku oznacza rezygnację zarówno z majątku, jak i z długów. Brak oświadczenia w terminie co do zasady oznacza przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza, ale nie zwalnia z konieczności ustalenia, co wchodzi w skład spadku.
W sprawie osoby zmarłej możesz postępować w następującej kolejności:
- Zbierz dokumenty – przejrzyj korespondencję, umowy kredytowe, wezwania do zapłaty, rachunki, pisma sądowe i informacje o rachunkach bankowych.
- Sprawdź dostępne rejestry – zweryfikuj KRZ, biura informacji gospodarczej oraz księgi wieczyste nieruchomości, jeśli znasz ich numery. W księdze zwróć uwagę na hipoteki i ostrzeżenia o egzekucji.
- Złóż wniosek o spis inwentarza – może go sporządzić komornik sądowy na podstawie właściwego postępowania. Spis obejmuje składniki majątku oraz długi zmarłego.
- Podejmij decyzję w terminie – po analizie sytuacji złóż oświadczenie o odrzuceniu spadku albo przyjęciu go, w tym z dobrodziejstwem inwentarza, przed sądem lub notariuszem.
Spis inwentarza jest urzędowym ustaleniem składników majątku i zobowiązań przez komornika. Wykaz inwentarza może natomiast zostać sporządzony przez spadkobiercę według określonego wzoru. Oba dokumenty służą ustaleniu wartości majątku, która wyznacza granicę odpowiedzialności przy przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Przy dużej liczbie wierzycieli, nieruchomościach lub sporze między spadkobiercami warto skonsultować się z prawnikiem.
Gdzie szukać informacji w zależności od sytuacji?
| Podmiot sprawdzany | Źródło danych | Ograniczenia |
|---|---|---|
| Firma lub przedsiębiorca | CEIDG, KRS, KRZ, Biała lista VAT, BIG | Rejestry publiczne nie pokazują wszystkich prywatnych zobowiązań, a raporty BIG mogą wymagać opłaty i podstawy prawnej. |
| Osoba prywatna | Raport BIK lub BIG udostępniony przez tę osobę albo sprawdzenie za jej zgodą | Osoba prywatna nie ma prawa samodzielnie uzyskać cudzego raportu bez zgody i podstawy prawnej. |
| Osoba zmarła | Postępowanie spadkowe, spis lub wykaz inwentarza, KRZ, BIG, księgi wieczyste | Dostęp do danych może wymagać wykazania uprawnień, a decyzję o spadku trzeba podjąć z uwzględnieniem terminu 6 miesięcy. |
Najprostsza zasada jest więc taka: kontrahenta biznesowego weryfikuj w rejestrach i dokumentuj wykonane czynności, cudze zadłużenie konsumenckie sprawdzaj wyłącznie za zgodą tej osoby, a przy spadku nie czekaj z ustaleniem majątku i długów do końca ustawowego terminu.
Artykuł nie stanowi porady prawnej ani finansowej. W sprawach dotyczących odpowiedzialności za długi spadkowe, dużych transakcji lub sporu z wierzycielami skonsultuj się z prawnikiem albo notariuszem.
