Urlop dla poratowania zdrowia jest płatnym uprawnieniem nauczyciela, a nie uznaniową zgodą dyrektora. Może z niego skorzystać nauczyciel zatrudniony w pełnym wymiarze zajęć na czas nieokreślony, po spełnieniu wymogu stażu i uzyskaniu orzeczenia lekarskiego. Jednorazowo urlop trwa maksymalnie rok, a łącznie w całym okresie zatrudnienia – nie więcej niż 3 lata.
Czym jest urlop dla poratowania zdrowia?
Zasady przyznawania urlopu określa art. 73 ustawy z 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela. Urlop służy przeprowadzeniu zaleconego leczenia, które ma umożliwić odzyskanie zdolności do pracy i kontynuowanie zatrudnienia w szkole.
Podstawą urlopu może być leczenie choroby zagrażającej wystąpieniem choroby zawodowej albo schorzenia, w którego powstaniu lub nasileniu istotną rolę odgrywają warunki środowiska pracy lub sposób wykonywania obowiązków. Przepisy obejmują także leczenie uzdrowiskowe i rehabilitację uzdrowiskową, jeżeli nauczyciel ma potwierdzone skierowanie.
Kto może otrzymać urlop dla poratowania zdrowia?
Prawo do urlopu zależy od spełnienia kilku warunków jednocześnie. Sam staż pracy albo aktualne zatrudnienie na pełny etat nie wystarczą. Najważniejsze kryteria przedstawia tabela:
| Kryterium | Wymóg |
|---|---|
| Staż pracy | Co najmniej 7 lat pracy w szkole, przy czym pierwszy urlop wymaga stażu przypadającego bezpośrednio przed rozpoczęciem urlopu. |
| Wymiar zatrudnienia | Pełny wymiar zajęć. Nie można sumować części etatów z kilku szkół, aby uzyskać pełny wymiar. |
| Rodzaj umowy | Zatrudnienie na czas nieokreślony. Urlop nie przysługuje nauczycielowi zatrudnionemu na czas określony. |
Siedmioletni okres może obejmować zatrudnienie w różnych szkołach. Za nieprzerwany uznaje się go także wtedy, gdy nauczyciel podjął pracę w tej samej lub innej szkole nie później niż w ciągu 3 miesięcy od ustania poprzedniego stosunku pracy. Nie oznacza to jednak możliwości łączenia etatów z kilku szkół przy ocenie wymogu pełnego wymiaru. Ten warunek musi być spełniony w szkole, w której nauczyciel ubiega się o urlop.
Do siedmioletniego okresu wlicza się czasową niezdolność do pracy z powodu choroby oraz urlop inny niż wypoczynkowy, jeżeli łącznie trwają nie dłużej niż 6 miesięcy. Gdy nieobecności przekroczą ten limit, okres wymaganej pracy przedłuża się o czas przekraczający 6 miesięcy.
Jak uzyskać urlop krok po kroku?
Procedura rozpoczyna się od pisemnego wniosku nauczyciela. Wniosek nie musi zawierać opisu choroby ani uzasadnienia medycznego. Dyrektor najpierw sprawdza warunki formalne, a następnie kieruje nauczyciela na badanie.
- Złożenie wniosku – nauczyciel składa do dyrektora pisemny wniosek o wydanie skierowania na badanie w celu ustalenia potrzeby udzielenia urlopu.
- Wydanie skierowania – jeżeli warunki formalne są spełnione, dyrektor wydaje skierowanie na badanie w terminie nie dłuższym niż 7 dni roboczych od otrzymania wniosku.
- Badanie lekarskie – lekarz medycyny pracy analizuje stan zdrowia, dokumentację leczenia oraz wyniki dodatkowych badań lub konsultacji, jeżeli uzna je za potrzebne.
- Orzeczenie lekarskie – lekarz określa, czy urlop jest potrzebny, jaki jest cel leczenia i jak długo powinien trwać.
- Udzielenie urlopu – dyrektor udziela urlopu na podstawie orzeczenia. Po jego otrzymaniu nie może dowolnie odmówić urlopu ani zmienić wskazanego wymiaru.
Orzeczenie lekarskie jest wiążące dla dyrektora w zakresie potrzeby i okresu leczenia. Lekarz określa wymiar urlopu, ale nie ustala daty jego rozpoczęcia. Termin rozpoczęcia wskazuje dyrektor, uwzględniając treść orzeczenia i organizację pracy szkoły.
Nauczyciel albo dyrektor może odwołać się od orzeczenia. Odwołanie wraz z uzasadnieniem składa się na piśmie za pośrednictwem lekarza, który wydał orzeczenie, w terminie 14 dni od jego otrzymania. Co do zasady rozpoznaje je właściwy wojewódzki ośrodek medycyny pracy, a jego orzeczenie jest ostateczne.
Ile może trwać urlop?
Jednorazowo urlop dla poratowania zdrowia może trwać maksymalnie 12 miesięcy. Przepisy nie określają minimalnego wymiaru urlopu, dlatego jego długość wynika z potrzeb zdrowotnych nauczyciela wskazanych w orzeczeniu lub skierowaniu.
Łączny wymiar urlopów w całym okresie zatrudnienia nie może przekroczyć 3 lat. Kolejny urlop może rozpocząć się dopiero po upływie co najmniej roku od zakończenia poprzedniego. Przerwa jest wymagana także wtedy, gdy wcześniejszy urlop trwał krócej niż rok.
Jeżeli nauczycielowi brakuje mniej niż roku do nabycia prawa do emerytury, urlop nie może trwać dłużej niż do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc uzyskania uprawnień emerytalnych. Urlop nie przysługuje także osobie, która już nabyła prawo do emerytury, nawet jeśli nadal pracuje w szkole.
Wynagrodzenie i zakazy w trakcie urlopu
Urlop dla poratowania zdrowia jest urlopem płatnym. W jego trakcie nauczyciel zachowuje:
- wynagrodzenie zasadnicze w wysokości należnej na zajmowanym stanowisku,
- dodatek za wysługę lat,
- inne świadczenia pracownicze przewidziane przepisami, w tym wybrane dodatki socjalne.
Jeżeli urlop trwa dłużej niż 30 dni, przed powrotem do pracy nauczyciel podlega badaniu kontrolnemu. Badanie ma potwierdzić zdolność do wykonywania pracy na dotychczasowym stanowisku.
W okresie urlopu nauczyciel nie może nawiązać innego stosunku pracy ani podjąć innej działalności zarobkowej. Zakaz obejmuje także faktyczne wykonywanie działalności gospodarczej. Samo posiadanie zarejestrowanej działalności nie przesądza jeszcze o naruszeniu przepisu, istotne jest jej osobiste i zarobkowe wykonywanie.
Podjęcie pracy lub innej działalności zarobkowej może skutkować odwołaniem z urlopu. Dyrektor określa wtedy termin, w którym nauczyciel ma wrócić do pracy.
Dyrektor nie może jednak przerwać urlopu tylko dlatego, że nauczyciel chce wrócić wcześniej albo że szkoła ma trudności organizacyjne. Co do zasady urlop trwa przez okres wskazany w orzeczeniu lekarskim.
Szczególne przypadki
Urlop może dotyczyć również nauczyciela pełniącego funkcję kierowniczą, w tym dyrektora szkoły. Sam fakt korzystania z urlopu dla poratowania zdrowia nie stanowi podstawy do odwołania ze stanowiska kierowniczego. Organ prowadzący powinien zorganizować pracę szkoły na czas nieobecności nauczyciela.
Urlop nie wyklucza także prawa do urlopu uzupełniającego, jeżeli nauczyciel nie wykorzystał urlopu wypoczynkowego w całości lub części z powodu urlopu dla poratowania zdrowia. Wymiar urlopu uzupełniającego ustala się na zasadach wynikających z Karty Nauczyciela.
Przed złożeniem wniosku warto sprawdzić trzy elementy: zatrudnienie na czas nieokreślony, pełny wymiar zajęć w jednej szkole oraz siedmioletni okres pracy ustalany według zasad z art. 73 Karty Nauczyciela. Ostateczna ocena potrzeby i długości leczenia należy do uprawnionego lekarza, a dyrektor udziela urlopu zgodnie z wydanym orzeczeniem.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej. Przy ocenie stażu, uprawnień emerytalnych lub odwołaniu od orzeczenia warto skonsultować sytuację z prawnikiem albo właściwym organem prowadzącym szkołę.
